AnchiornisAnchiornis — Afbeelding niet beschikbaar
Vliegende dieren

Anchiornis

Betekenis van de naam«In de buurt van vogel»

Spanwijdte0,5 m
Leefde
Late Jura-periode
Voor het eerst gevonden
2009
Gevonden in
China

Anchiornis hoort bij de sectie ‘Vliegende dieren’. Leefde: Late Jura-periode. Afmetingen: spanwijdte 0,5 m. Voor het eerst gevonden in 2009, China. De naam betekent ‘In de buurt van vogel’. In de gevechten op onze site verslaat hij 3 van de 47 tegenstanders.

Anchiornis is een geslacht van theropode dinosauriërs, behorend tot de groep van de Maniraptora, dat leefde in het gebied van het huidige China.

Anchiornis is een erg klein dier met een geschat gewicht van 110 gram en een geschatte lengte van 34 centimeter: de romp is zo'n acht centimeter lang en het bewaard gebleven stuk staart elf centimeter. Het holotype betreft echter vermoedelijk een nog niet geheel volwassen dier.

Wat de onderscheidende kenmerken zijn, hang af van de positie in de evolutionaire stamboom die voor Anchiornis wordt aangenomen. Tegenwoordig wordt het dier meestal gezien als een lid van de Troodontidae. In dat geval zijn enkele eigenschappen afwijkend. Het ondervlak van het ravenbeksbeen wordt doorboord door talrijke kleine putjes. Het zitbeen is uitzonderlijk kort, met maar een kwart van de lengte van het dijbeen. Het scheenbeen is langwerpig, 57 tot 61% langer dan het dijbeen.

In 2017 werd ook een autapomorfie, uniek afgeleid kenmerk, vastgesteld voor de Paraves als geheel. Vóór de nek van de achterhoofdsknobbel bevindt zich een verdieping in de onderkant van het basioccipitale.

De morfologie werd in 2008 beschreven als liggend tussen die van de vogels en de overige dinosauriërs. Het zitbeen, os ischii, is extreem kort. Er is geen verbeend sternum, borstbeen, aangetroffen. Een furcula is aanwezig. De armen zijn met een lengte van twaalf centimeter — 80% van die van de benen — net lang genoeg om als vleugels omschreven te worden. Het polsgewricht toont dat de armen in ieder geval als een vleugel ingeklapt konden worden. De tweede vinger is zeer robuust, een mogelijke aanpassing voor de aanhechting van slagpennen en het tweede middenhandsbeentje is vergroeid met het derde, een typische versteviging voor het vliegen die zelfs Archaeopteryx niet bezit. De ellepijp is echter vrij dun, niet dikker dan het spaakbeen, en nauwelijks gebogen, wat weer tegen een vermogen tot vliegen spreekt. De beschrijvers vermoeden al met al dat de armen een vliegfunctie hadden, wellicht voor een glijvlucht, misschien zelfs voor echte slagvlucht.

De achterpoten waren relatief lang, met een vrij kort dijbeen, maar lange tenen waarvan de tweede een vergroot maar gelijkvormig klauwtje draagt dat opgetrokken kon worden over het dragende teenkootje, wellicht homoloog aan de sikkelklauw van andere eumaniraptoren.

Het tweede specimen toont ook de kop en die blijkt zeer vogelachtig te zijn geweest. De schedel, met een lengte van 63 millimeter, was kort en gedrongen met een bol schedeldak en grote oogkassen; de snuit echter stak plots recht vooruit, een drie centimeter lang snaveltje vormend. Daarin stonden kleine gekromde tanden. In 2009 en 2017 werden ook details van de schedel duidelijk. Die heeft een driehoekig profiel in zijaanzicht vanwege de spitse snuit en het bolle achterhoofd. In de zijwand van de snuit is de fenestra maxillaris groot en deze meer voorste opening is van de achterliggende peervormige fenestra antorbitalis gescheiden door een smalle beenbalk. De onderranden van beide openingen liggen op dezelfde hoogte. Voor de fenestra maxillaris ligt nog een spleetvormige fenestra promaxillaris, ook weer gescheiden door een smalle beenbalk. De voorste onderhoek van de uitholling rond de fenestra antorbitalis heeft een rechthoekig profiel. Het neusgat is groot en langwerpig, zich tot ver achter de voorrand van de fenestra antorbitalis uitstrekkend. De praemaxilla, het voorste snuitbot, ligt grotendeels vóór het neusgat, een vogelachtig kenmerk. De opgaande tak van de praemaxilla heeft een brede basis, zijdelings doorboord door een fenestra praemaxillaris en zet zonder knik het profiel van de snuitpunt voort, net als bij vogels. De beenbalk tussen de neusgaten is verticaal afgeplat zoals bij zowel troödontiden als vogels. De vier tanden in de praemaxilla zijn relatief lang en dicht opeen gepakt. Ze hebben een insnoering aan de basis. De vierde tand is niet korter dan de eerste drie, anders dan bij dromaeosauriden. De voorste tak van het driehoekige bovenkaaksbeen is relatief kort, een troödontide kenmerk. De beenwand van de opgaande tak is smal, een basaal kenmerk in de Deinonychosauria. De achterste tak is laag en taps toelopend. De tandrij in het bovenkaaksbeen reikt tot aan het niveau van de voorrand van de oogkas. Er zijn veertien dolkvormige maxillaire tanden per zijde, veel minder dan bij typische troödontiden. Alleen de voorste drie maxillaire tanden staan dicht opeen. De tak van het jukbeen onder de oogkas is dun en heeft een lengtegroeve aan de binnenste bovenrand. De langwerpige neusbeenderen lopen door tot aan de voorrand van de oogkas en hebben daar een W-vormige beennaad met de voorhoofdsbeenderen, beide basale kenmerken. De voorhoofdsbeenderen hebben weer een W-vormige beennaad met de wandbeenderen. Het traanbeen is T-vormige met een even lange voorste en achterste tak. Beide deze takken zijn zeer teer en meestal afgebroken bij fossielen. Onder de voorste tak bevindt zich geen inham die Deinonychosauria meestal wel hebben. Anders dan bij troödontiden is er geen opstaande richel rond de bovenste voorste oogkas. De onderste tak helt iets naar voren. De achterste tak is veel slanker dan de onderste tak, een basaal kenmerk. De wat welvende wandbeenderen zijn vergroeid in een lage kam. Met het squamosum vormt het wandbeen een opvallende, taps toelopende, achterhoek van het schedeldak. De neergaande tak van het postorbitale raakt de opgaande tak van het jukbeen en de oogkas is dus achteraan gesloten, anders dan bij afgeleide vogels. De neergaande tak van het squamosum is lang, zoals bij dromaeosauriden, maar raakt het quadratojugale desalniettemin vermoedelijk niet. Het quadratum helt naar achteren, anders dan bij dromaeosauriden. Wel typisch dromaeosauride is dat de beennaad met het squamosum naar achteren oploopt. Op de buitenste zijkant van het quadratum bevindt zich onderaan een verticale groeve die naar voren uitloopt in een beenplaat waaronder zich een inkeping bevindt, een dromaeosauride kenmerk. Dit moet weer onderscheiden worden van de vrij brede voorwaartse vleugel naar het pterygoïde. Anders dan bij troödontiden is er een groot foramen paraquadraticum, een opening tussen quadratum en quadratojugale. Het quadratojugale is vrij klein — waardoor het het squamosum ook niet raakt — en L-vormig, zonder achterste tak die dromaeosauriden wel hebben. Het jukbeen raakt met de voorste tak de fenestra antorbitalis, een basaal kenmerk. Ook oorspronkelijk, althans voor de Paraves, is de hoek van 135° die de rand onder de oogkas met de opgaande tak achter de oogkas maakt. De achterste tak, naar het quadratojugale, is slank en kort. Anders dan bij Archaeopteryx en Microraptor, is er geen inkeping tussen deze tak en de opgaande tak. Ondanks dat de schedel op die van een vogel lijkt, zijn veel kenmerken typisch voor basale troödontiden, die dan ook dicht bij de vogels stonden.

Het achterhoofd wordt bekroond door een driehoekig centraal supraoccipitale met een duidelijke kam in het midden. Het achterhoofdsgat heeft het profiel van een omgekeerd hartje, breder dan hoog, net als bij vogels. De achterhoofdsknobbel is U-vormig. Ervoor ligt een ovale uitholling die uniek is binnen de Paraves. De tubercula basilaria zijn zwak ontwikkeld vergeleken met die van de dromaeosauriden. Ervóór ligt een hartvormige recessus basisphenoideus, een uitholling die bij troödontiden niet voorkomt. Van de tubercula basilaria uit lopen twee richel naar voren die ieder een uitholling onder de langwerpige zone van het middenoor van onderen begrenzen. De uitholling kan homoloog zijn aan de veel diepere recessus suboticus bij afgeleide troödontiden.

Van het verhemelte zijn bij de onderzochte exemplaren slechts details zichtbaar. Die laten geen verschillen zijn met de normale bouw bij Paraves.

Gebaseerd op materiaal van Wikipedia ·Artikel op Wikipedia ·Tekst beschikbaar onder CC BY-SA 4.0

Vechten met

Meer uit deze rubriek