EdmontozaurEdmontozaur — Obraz niedostępny
Kreda · 145–66 mln lat temu

Edmontozaur

Znaczenie nazwy«Kaczka jaszczurka»

Długość12 m
Wysokość4 m
Waga5,6 t
Żył
Okres późnej kredy
Dieta
Roślinożerca
Pierwsze znalezisko
1917
Znaleziony w
Kanada

Edmontozaur to roślinożerca z działu „Kreda”. Żył: okres późnej kredy. Rozmiary: długość 12 m, wysokość 4 m, waga 5,6 t. Pierwsze znalezisko: 1917, Kanada. Nazwa oznacza „Kaczka jaszczurka”. Zwycięstwa w bitwach na naszej stronie: 111 z 132.

Edmontozaur – czworonożny, roślinożerny dinozaur z rodziny hadrozaurów, z podrodziny hadrozaurów płaskogłowych. Jeden z największych ich przedstawicieli. Inne jego nazwy to Anatosaurus, Thespesius.

Występował w okresie późnej kredy około 71-65 milionów lat temu. Teren zasięgu występowania – Ameryka Północna w Kanadzie (Alberta), i USA (Alaska, Montana Wyoming Kalifornia).

Edmontozaur należy do jednej z dwóch podrodzin hadrozaurydów – do Hadrosaurinae, czyli płaskogłowych dinozaurów kaczodziobych. Właściwie to wśród hadrozaurynów występowały także formy z ozdobami na głowach, takimi jak garb przed nosem u Grypozaura i Kritozaura, różkami między oczami u Majazaury, Prozaurolofa i Loforotona, i nawet długimi wyrostkami z tyłu czaszki u Zaurolofa. Edmontosaurus nie miał na głowie kostnego grzebienia; opisany przez Bella i współpracowników (2014) okaz odkryty w osadach kanadyjskiej formacji Wapiti miał natomiast na głowie niewielki grzebień z tkanek miękkich. Edmontozaura oraz jego najbliższych krewnych anatotytana i szantungozaura łączy się niekiedy w nieformalne plemię "Edmontosaurini". Typowy edmontozaur miał około 9 metrów długości, ale zdarzały się też osobniki o długości 12-13 m. Cechą charakterystyczną szkieletu tego gada (jak i innych hadrozaurów) są cieniutkie pałeczki wzdłuż wyrostków kolczystych, które usztywniają kręgosłup. Czaszka zakończona była bardzo szerokim, kaczym dziobem, z tyłu wyrastały zaś setki zębów tworzących baterie zębowe. Miał duży obszar nosowy, dzięki któremu mógł wydawać dźwięki słyszalne z wielu kilometrów. Spłaszczony ogon sugeruje, że te hadrozaury umiały dobrze pływać. Edmontozaur miał na grzbiecie rząd guzków, ciągnących się od szyi od końca ogona; posiadał cienką kość kulszową i biodrową.

Typowy gatunek, E. regalis znany jest zarówno z wczesnego, jak i późnego mastrychtu, był pospolity i znany jest z kilkunastu osobników. Na samym końcu ery dinozaurów, był drugim najczęściej spotykanym roślinożercą w Ameryce Północnej (po triceratopsie). Był dość duży, mierzył 10-13 m długości. Edmontosaurus annectens jest znany z późnego mastrychtu, pojawiły się sugestie, że być może są to samice E. regalis. Edmontosaurus copei (Anatotitan copei) z późnego mastrychtu jest także dużym gatunkiem, lecz był rzadszy niż E. regalis. Charakteryzował się niewielkimi guzkami w okolicy oczu, a jego czaszka była wyjątkowo długa i niska. Pierwsze szczątki edmontozaura odkrył Lawrence Morris Lambe w prowincji Alberta w formacji Horseshoe Canyon. Potem okazało się, że wcześniej już znajdowano edmontozaury, lecz różni paleontolodzy nadawali im różne nazwy, na przykład Claosaurus annectens Marsha okazał się gatunkiem edmontozaura, tak samo było z Thespesius Sternberga i anatozaurem Gilmore'a.

Dobrze znany z książek popularnonaukowych o dinozaurach Anatozaur jest także synonimem edmontozaura. Gatunek typowy – A. annectens został przemianowany na E. annectens, przez co anatozaur stał się synonimem edmontozaura. Podobnie Anatosaurus saskatchewanensis został także uznany za gatunek rodzaju Edmontosaurus (E. saskatchewanensis). Anatosaurus edmontonensis (albo edmontoni) został uznany za gatunek E. annectens. Natomiast dwa pozostałe gatunki rodzaju Anatosaurus: A. longiceps (wcześniej Trachodon) i A. copei nie utożsamiono z Edmontosaurus z powodu różnic w budowie. Stworzono dla nich nowy rodzaj – Anatotytan, który jednak może być także gatunkiem edmontozaura. Pojawiły się sugestie, że olbrzymi, 15-metrowy hadrozauryd Szantungozaur z Chin także powinien należeć do rodzaju Edmontosaurus, ponieważ cechy różniące go od Edmontosaurus regalis są głównie związane z wielkością zwierzęcia.

We wczesnym mastrychcie, około 71-69 milionów lat temu, edmontozaur żył na równinach zalewowych, ujściach rzek i torfowiskach, obok licznych innych ornitopodów, takich jak zaurolof, ceratopsów (anchiceratops, pachyrinozaur, eotriceratops), pachycefalozaurów (stegoceras), ankylozaurów (euoplocefal i edmontonia). Głównym wrogiem tych roślinożerców był przedstawiciel rodziny tyranozaurów albertozaur. Mniejsze, zagrażające raczej tylko młodym edmontozaurom drapieżniki to atrociraptor i troodon, oraz prawdopodobnie wszystkożerne ornitomim, strutiomim i chirostenot.

Nieco później, pod sam koniec ery dinozaurów, większość z powyższych dinozaurów wymarła, lecz Edmontosaurus (jako jedyny hadrozauryd, obok swojego prawdopodobnego synonimu Anatotitan) nadal był dość pospolity. Liczne ślady ugryzień na kościach edmontozaurów sugerują, że te ornitopody często padały ofiarą tyranozaura. Występowały wtedy także tescelozaurydy bugenazaura i tescelozaur, różne pachycefalozaury (drakoreks, pachycefalozaur, sferotol, stygimoloch) oraz pancerny ankylozaur. Najczęściej spotykane były jednak ceratopsy: bardzo liczny triceratops oraz rzadsze torozaury, diceratus i leptoceratops. Obok nich żyły dromeozaury, ornitomimy, cenagnaty, prymitywne ptaki i ssaki, takie jak dydelfodon, a także krokodyle, champsozaury, jaszczurki, węże, żółwie, żaby i płazy ogoniaste.

Na podstawie materiałów z Wikipedii ·Artykuł w Wikipedii ·Tekst dostępny na licencji CC BY-SA 4.0

Walcz z

Więcej z tego działu