UbirajaraUbirajara — Afbeelding niet beschikbaar
Vliegende dieren

Ubirajara

Betekenis van de naam«Heer van de speer»

Spanwijdte1,2 m
Leefde
Vroeg Krijt
Voor het eerst gevonden
2020
Gevonden in
Brazilië

Ubirajara hoort bij de sectie ‘Vliegende dieren’. Leefde: Vroeg Krijt. Afmetingen: spanwijdte 1,2 m. Voor het eerst gevonden in 2020, Brazilië. De naam betekent ‘Heer van de speer’. In de gevechten op onze site verslaat hij 17 van de 47 tegenstanders.

Ubirajara jubatus is een theropode dinosauriër, behorend tot de Coelurosauria, die tijdens het vroege Krijt leefde in het gebied van het huidige Braziliëië.

Het Staatliches Museum für Naturkunde Stuttgart verwierf in 1995 een aantal fossielen van illegale handelaren, vermoedelijk afkomstig van een groeve gelegen tussen Nova Olinda en Santana do Cariri. Men kreeg er een exportvergunning voor maar de benoeming van Ubirajara zou een disscussie ontketenen over de geldigheid daarvan. Onder de fossielen bevond zich een kalkplaat. Die was gespleten door de handelaren maar liet slechts onduidelijke botresten zien. Jaren later onthulden röntgenfoto's door "Dino" Frey de aanwezigheid van een skelet van een kleine theropode. Dit skelet werd in Duitsland door Tim Niggemeyer verder geprepareerd met een scherpe stalen burijn.

In 2020 werd de typesoort Ubirajara jubatus benoemd en beschreven door Robert S.H. Smyth, David Michael Martill, Eberhard Frey, Hector Eduardo Rivera-Sylva en Norbert Lenz. De geslachtsnaam betekent de "Heer van de Speer" in het Toepi, een verwijzing naar de schouderstekels. De soortaanduiding jubatus betekent "voorzien van een maan" in het Latijn. Wegens de controverse werd het artikel, reeds door het tijdschrift Cretaceous Research on-line gepubliceerd, teruggetrokken voordat het gedrukt kon worden. Volgens de regels van het ICZN zijn voorlopig gepubliceerde namen ongeldig totdat ze gedrukt worden. Formeel is de naam daarmee een ongeldige nomen non rite publicatum.

Het holotype, SMNK PAL 29241, is gevonden in een laag van de Cratoformatie die dateert uit het Aptien, ongeveer 115 miljoen jaar oud. Het bestaat uit een skelet zonder schedel op een plaat en tegenplaat. Het bewaart de tweede tot en met tiende halswervel, de eerste tot en met dertiende ruggenwervel, twee sacrale wervels, de schoudergordel, de linkervoorpoot inclusief hoornschachten van de handklauwen, een nekrib, zeven ribben en vijftien buikribben. De beenderen liggen grotendeels in verband. Het splijten heeft de schoudergordel beschadigd. Delen van de buikribben zijn slechts aanwezig als natuurlijke afgietsels. Het fossiel omvat verder delen van het verenkleed en huidresten. Daarnaast zijn mogelijk resten van organen in de buikholte bewaard. Het betreft een onvolgroeid dier en wellicht een mannetje.

Het holotype heeft een geschatte lengte van een meter. De volwassen lengte kan hoger gelegen hebben. De beschrijvers stelden enkele onderscheidende kenmerken vast. Deze vormen een unieke combinatie van op zich niet unieke eigenschappen. Het schouderblad heeft 81% van de lengte van het opperarmbeen dat dus ongeveer een kwart langer is, in plaats van min of meer dezelfde lengte te hebben of veel langer te zijn, de twee toestanden bij andere compsognathiden (bij de compsognathide Scipionyx is de verhouding overigens 90%). De bovenranden van de doornuitsteeksels van de sacrale wervels zijn 15 tot 27% langer dan de horizontale lijn van hun bases, in plaats van veel langer te zijn zoals bij Mirischia. Het laatste kenmerk is een mogelijke autapomorfie, unieke afgeleide eigenschap, maar de toestand kan bij de meeste comspognathiden niet gecontroleerd worden.

De nek heeft een bewaarde lengte van 169 millimeter. De halswervels hebben geen pleurocoelen, pneumatische uithollingen waar de uitlopers van de luchtzakken binnendringen. Ze zijn alle licht opisthocoel, bol van voren en hol van achteren. Hun doornuitsteeksels zijn tweemaal breder in zijaazicht dan hoog en hebben een rechthoekig profiel, net als bij Compsognathus. De voorste gewrichtsuitsteeksels zijn relatief lang, 40% langer dan de achterste, een kenmerk gedeeld met Huaxiagnathus. De voorste halswervels zijn tot driemaal langer dan hoog. Ze hebben vrij grote epipofysen; de achterste halswervels vermoedelijk tamelijk kleine.

De rug heeft een bewaarde lengte van 219 millimeter. De voorste doornuitsteeksel zijn vrij dun en hellen naar achteren onder een hoek van 55°. Van de vijfde wervel af zijn ze laag en breed met de befaamde waaiervorm van compsognathiden met een doorn op de voorrand waarmee het uitsteeksel via een pees verbonden was met de voorgaande wervel. Bij de dertiende wervel heeft het meer vierkante dooruitsteeksel een inkeping in de voorrand die lijkt op de uitholling bij Sciurumimus. De wervels zijn amfiplat, vlak aan beide uiteinden van het wervellichaam, en worden tamelijk langgerekt in het midden van de rug. Ze hebben geen zichtbare pleurocoelen. De sacrale wervels van het heiligbeen hebben doornuitsteeksels die wat smaller en hoger zijn dan bij de rug en hebben sterk bolle bovenranden. De wervelbogen zijn niet speciaal hoog, anders dan bij Mirischia. Acht linkerbuikribben en de middensegmenten van zeven rechterbuikribben zijn bewaard gebleven. Het werd geschat dat de korf van de buikribben vooraan een breedte overdwars had van veertien centimeter. De buikribben hebben middensegmenten die tameijk dik zijn en tot drie aanliggende middensegmenten overlappen. De buitenste segmenten zijn driemaal smaller.

Het schouderblad is erg langwerpig, elfmaal langer dan het middel van het blad maar dat is normaal voor compsognathiden. Dat nauwste punt ligt vrij vooraan, net als bij Juravenator; meestal is het in het midden geplaatst. De processus acromialis heeft de normale driehoekige vorm. De verbreding aan de zijde van het ravenbeksbeen is sterk. Het ravenbeksbeen is halfcirkelvormig. Het heeft het gebruikelijke driehoekige uitsteeksel naar achteren onder het schoudergewricht.

De arm is nogal lang. Het opperarmbeen heeft een lengte van vierentachtig millimeter. De deltopectorale kam, tweemaal zo breed als de schact, beslaat het bovenste derde deel ervan, een normale bouw voor compsognathiden. De onderarm is recht met cilindervormige pijpbeenderen. Het spaakbeen heeft een lengte van drieënvijftig millimeter, dus 63% van de lengte van het opperarmbeen, wat een vrij normale verhouding is. De ellepijp is achtenvijftig millimeter lang en met een maximale diameter van twaalf millimeter een kwart dikker dan het spaakbeen. De afgeronde processus olecrani, het bovenste uitsteeksel waarmee de onderarm gesterkt werd, is erg kort. Dat is een kenmerk dat met verschillende compsognathiden gedeeld wordt, zoals Sinocalliopteryx; andere als Sinosauropteryx hebben juist een krachtig olecranon. De minimumdiameter is zes millimeter. Het onderste uiteinde is een centimeter breed.

Er zijn geen polsbeenderen aangetroffen. Wellicht waren ze bij het jonge dier nog niet verbeend. De middenhand telt drie middenhandsbeenderen. Het eerste middenhandsbeen is met zo'n dertien millimeter tweemaal langer dan breed aan het onderste uiteinde. Van de onderste gewrichtsknobbels is de binnenste een derde groter dan de buitenste. Tussen beide condylen loopt een diepe trog die doorloopt over de palmzijde en duidt op een dikke pees voor een zeer krachtige buigende spier. Het tweede middenhandsbeen is circa vijfentwintig millimeter lang. Het is bijna even breed als het eerste middenhandsbeen. Half zo breed is het derde middenhandsbeen, met een lengte van drieëntwintig millimeter.

Bij de eerste vinger is het eerste kootje extreem robuust, een derde breder dan bij verwanten. het bovenvlak toont een diepe holte wat wijst op een goede mobiliteit. De duimklauw werd als wapen gebruikt. Er is diepe en lange trog voor de pees van de buigende spier, weer uitlopend over de palmzijde. De andere twee vingers hebben scharniergewrichten bovenaan, voor een simpele beweging op en neer. Het eerste kootje van de tweede vinger is erg beschadigd maar zou vijftien millimeter lang kunnen zijn. Het bovenvlak ervan is vier millimeter breed, overdwars hol en mist een "hiel" aan de onderzijde. De peestrog wordt hier begrensd door twee stompe richels die naar beneden samenvloeien. Het tweede kootje is achtentwintig millimeter lang. Ook daarvan is het bovenvlak vier millimeter breed. Het ovale ondervlak is drie millimeter breed. Beide gewrichtsknobbels, gescheiden door een ondiepe trog, zijn even groot en dragen scherpe richels die op het bovenvlak doorlopen. Bij de derde vinger is het eerste kootje acht millimeter lang, het tweede een centimeter. Dat laatste heeft een twee millimeter uitstekende hiel. Het bovenvlak is vijf millimeter breed, het ondervlak drie millimeter, een 1,2 millimeter naar achteren uitstekend. De buitenste gewichtsknobbel heeft op het buitenvlak een brede en diepe put voor het gewrichtskapsel, naar boven uitlopend. Het derde kootje is niet bewaard maar werd ook op een centimeter lengte geschat.

Het fossiel bewaart twee linkerhandklauwen, vermoedelijk een tweede en een derde. De kleinere klauw is veertien millimter lang, de grotere achttien millimeter. Bij de meeste theropoden zijn de tweede en derde klauw ongeveer even groot, en veel kleiner dan de eerste klauw, maar bij compsognthiden is de tweede klauw typisch van dezelfde omvang als de eerste. De klauwen zijn relatief klein en matig gekromd, howel lengte en kromming worden versterkt door de bewaarde hoornschachten. Bovenzijde en onderzijde zijn overdwars bol. Het bovenste vijfde deel van de onderkant wordt beslagen door een bult voor de pees van de krommende spier in de vorm van een afgeronde rechthoek, zoals bij de meeste verwanten.

Gebaseerd op materiaal van Wikipedia ·Artikel op Wikipedia ·Tekst beschikbaar onder CC BY-SA 4.0

Vechten met

Meer uit deze rubriek