Triceratops — Obraz niedostępnyTriceratops
Znaczenie nazwy«Trójrożna twarz»
- Żył
- Okres późnej kredy
- Dieta
- Roślinożerca
- Pierwsze znalezisko
- 1887
- Znaleziony w
- Stany Zjednoczone
Triceratops to roślinożerca z działu „Kreda”. Żył: okres późnej kredy. Rozmiary: długość 9 m, wysokość 3 m, waga 6 t. Pierwsze znalezisko: 1887, Stany Zjednoczone. Nazwa oznacza „Trójrożna twarz”. Zwycięstwa w bitwach na naszej stronie: 100 z 132.
Triceratops – rodzaj roślinożernego dinozaura rogatego z rodziny ceratopsów, żyjącego w mastrychcie (kreda późna), od 68 do 65,5 milionów lat temu na terenach dzisiejszej Ameryki Północnej. Należy do ostatnich nieptasich dinozaurów, które pojawiły się przed wymieraniem kredowym. Nazwa rodzajowa pochodzi z greki i oznacza twarz o trzech rogach.
Długość triceratopsa szacuje się na około 7,9–9,0 m, wysokość na 2,9–3,0 m, masę ciała zaś na 6,1–12,0 ton. Najbardziej wyróżnia się on swą wielką czaszką, należącą do najbardziej okazałych wśród zwierząt lądowych. Największa znana czaszka, okaz BYU 12183, miałaby całkowitą długość szacowaną na 2,5 m, gdyby była kompletna. Mogło to stanowić prawie jedną trzecią długości całego zwierzęcia. Na pysku, nad nozdrzami, sterczał pojedynczy róg, natomiast para rogów mierzących około metra długości znajdowała się nad oczami. Ze sklepienia czaszki odchodziła względnie krótka kryza kostna, zdobiona kośćmi epokcypitalnymi u niektórych okazów. Większość innych Ceratopsidae miała w kryzie duże okna, podczas gdy u triceratopsa tworzyła ją lita kość.
Skóra triceratopsa wyróżniała go wśród dinozaurów. Odciski skóry nieopisanego jeszcze osobnika ukazują, że niektóre gatunki mogły być pokryte przypominającymi włosy tworami, podobnymi do znalezionych u prymitywnego ceratopsa psitakozaura.
Triceratops cechował się potężną budową. Miał silne kończyny o krótkich dłoniach zakończonych trzema kopytkami każda i także krótkich stopach po cztery kopytka. Choć pewnie był czworonożny, postawa triceratopsa pozostawała długo przedmiotem dyskusji. Pierwotnie sądzono, że przednie nogi gada były rozcapierzone na boki pod kątem w stosunku do tułowia, by lepiej nosić ciężar głowy. Ilustrują to rysunki Charlesa Knighta i Rudolpha Zallingera. Dowody ichnologiczne w postaci skamieniałych śladów dinozaurów rogatych i współczesne rekonstrukcje szkieletów (i fizyczne, i cyfrowe) zdają się wykazywać, że triceratops i inne ceratopsydy utrzymywały pozycję wyprostowaną podczas zwyczajnej lokomocji, z łokciami zgiętymi i lekko pochylonymi, w pozycji pośredniej pomiędzy pełnym wyprostem i rozcapierzeniem, jak u współczesnego nosorożca.
Przedramiona i dystalne od nich części kończyny górnej triceratopsa zachowały prymitywną budowę w porównaniu z innymi czworonożnymi dinozaurami, jak tyreofory czy zauropody. W tych dwóch grupach przedramiona gatunków czworonożnych były zazwyczaj zrotowane tak, że ręce zwracały się ku przodowi z dłońmi odchylonymi w tył w pronacji, gdy zwierzę chodziło. Triceratops, jak inne ceratopsy i blisko spokrewnione ornitopody, chodził z większością palców skierowaną na zewnątrz, od ciała. Ten prymitywny jak na dinozaura stan spotyka się również u form dwunożnych, np. teropodów. U triceratopsa masa ciała spoczywała jedynie na pierwszych trzech palcach ręki. Trzeci i czwarty zachowały się w stanie szczątkowym, nie miały pazurów ni kopytek. Wzór paliczków to 2-3-4-3-1, co oznacza, że najbardziej wewnętrzny palec składał się z dwóch kości, kolejny z trzech i tak dalej.
Triceratops stanowi najlepiej poznany rodzaj z rodziny ceratopsów (Ceratopsidae, ceratopsydy) obejmującej duże ceratopsy (Ceratopsia, dinozaury rogate) z Ameryki Północnej. Dokładne miejsce triceratopsa wśród Ceratopsidae podlegało długiej debacie. Niepewność ta wywodzi się głównie z kombinacji krótkiej, jednolitej kryzy kostnej, przypominającej kryzy centrozaurów, i długich rogów brwiowych, podobnych do występujących u chasmozaurów. W pierwszym przeglądzie dinozaurów rogatych Richard Swann Lull zaproponował hipotezę istnienia dwóch linii. Pierwsza zawierała monokloniusa i centrozaura i właśnie ona prowadziła do triceratopsa. Kolejna obejmowała ceratopsa i torozaura. Czyniłoby to triceratopsa centrozaurynem w dzisiejszym rozumieniu tego słowa. Późniejsze rewizje wsparły ten pogląd, formalnie opisując drugą grupę o długich kryzach jako chasmozauryny (Chasmosaurinae).
Jako pierwszy zakwestionował powyższy pogląd w 1949 Charles Mortram Sternberg, uznając, że triceratops był bliżej spokrewniony z Arrhinoceratops i chasmozaurem. Uczony bazował na cechach czaszek i rogów. Włączył więc triceratopsa w Ceratopsinae, które określał jako Chasmosaurinae. W większości go zignorowano. Zarówno John Ostrom, jak i później David Norman umieszczali triceratopsa w Centrosaurinae.
W taksonomii filogenetycznej triceratopsa wykorzystano jako punkt odniesienia przy tworzeniu definicji dinozaurów. Dinosauria określono jako wszystkich potomków ostatniego wspólnego przodka triceratopsa i ptaków nowoczesnych Neornithes. Idąc dalej, dinozaury ptasiomiedniczne określono jako wszystkie dinozaury, których ostatni wspólny przodek z triceratopsem pojawił się później, niż ostatni wspólny przodek ich i ptaków nowoczesnych Neornithes.
Zwierzę żyło w mastrychcie (kreda późna), od 68 do 65,5 milionów lat temu, na terenach dzisiejszej Ameryki Północnej. Należało do ostatnich nieptasich dinozaurów, które pojawiły się przed wymieraniem kredowym.
Przez wiele lat po odkryciu ewolucyjne początki triceratopsa pozostawały w większości ukryte. W 1922 nowo odkryty protoceratops wydawał się jego przodkiem Osbornowi, ale minęło wiele dziesiątków lat, nim kolejne odkrycia ujrzały światło dzienne. Ostatnie lata okazały się bogate w okrycia dinozaurów spokrewnionych z przodkiem „trójrogiej twarzy”. Zuniceratops, najwcześniejszy znany dinozaur rogaty o rogach brwiowych, opisany został w późnych latach dziewięćdziesiątych XX wieku, a pierwszy znany dinozaur rogaty w ogóle, jurajski jinlong, w 2005.
Na podstawie materiałów z Wikipedii ·Artykuł w Wikipedii ·Tekst dostępny na licencji CC BY-SA 4.0








